جلسه نهم سامانههاي كنترلي موشك (2)
اين نوع كنترل شايد متداولترين نوع كنترل در موشكها باشد، مخصوصا براي موشكهاي برد بلندِ هوا به هوا، مثل اِمرام و موشكهاي سطح به هوايي مثل موشكهاي پاتريوت و رولاند. دليل اصلي براي استفاده از اين سامانه كنترلي، ايناست كه بالك كنترلي، مانورپذيري بسيار خوبي را در زواياي حملهي بالا ايجاد ميكند. پيش از اين، از بالك براي مانورپذيري هواپيماها بسيار استفاده شد بود.
موشكهايي كه از بالكهاي كنترلي استفاده ميكنند، غالبا به يك بال ثابت هم مجهز ميشوند، تا اين بال، نيروي برآ و برد بيشتري را ايجاد نمايد. نمونهي موشكهايي كه با اين سامانه كنترلي كار ميكنند، موشكهاي هوا به زميني چون ماوريك و اِياس.30 و موشكهاي سطح به سطحي چون هارپون و اگزوست اشاره كرد.
موشكهاي كنترل بالك، به ندرت داراي كانارد هستند، گرچه به عنوان مثال نقــض ميتوان از موشـك «اِيآياِم_9ايكس سايدويندر» نام برد. 23 نمونه از موشكهايي كه از بالك كنترلي استفاده ميكنند در شكل نشان داده شدهاند.
علاوه بر اين موشكها، بعضي بمبها از كنترل بالكي استفاده ميكنند كه به عنوان مثال ميتوان به سري جِيدَم_ از بمبهاي هدايتشونده با جيپياس _ اشاره كرد.
كنترل كانارد
كنترل كانارد هم در موشكها بسيار متداول است، مخصوصا براي موشكهاي برد كوتاهِ هوا به هوايي مثلِ؛ موشك «اِيآياِم_9اِم سايدويندر». مزيت اصلي استفاده از كنترل كانارد، مانورپذيري بهتر در زواياي حمله كم است. اما بايد در نظر داشت كه كاناردها در زواياي حمله زياد به علت ايجاد جدايش جريان پشت كانارد _ كه باعث ايجاد واماندگي در آن ميگردد _ عملا بياثر ميشود. از آنجا كه كاناردها جلوتر از مركز جرم قرار ميگيرند، اين حالت، باعث ايجاد ناپايداري گشته، رفع آن مستلزم استفاده از بالكهاي ثابت بزرگي به منظور حفظ پايداري موشك است. اين دو مجموعه از سطوح كنترلي ( بالك و كانارد) معمولا نيروي برآي كافي را ايجاد ميكنند كه نتيجتا استفاده از بال را در اين موشكها غيرضروري مينمايد. تصوير، دوازده نمونه از موشكهاي كنترل كانارد را نشان ميدهد.
يك زيرمجموعه از موشكهاي كنترل كانارد، موشكهايي با كاناردهاي دوتكه هستند. كاناردهاي دوتكه يك سازوكار پيشرفتهي نسبتا جديد است كه در نسلهاي آخر موشكهاي هوا به هواي برد كوتاهي مثل پيتون4 و اِياِي_11 روسي، به كار گرفته شدهاند. عبارت «كانارد دوتكه» به اين معني است كه موشك از دو مجموعه كانارد، در كنار هم استفاده ميكند، كه معمولا بدون فاصله، پشت سرهم قرار ميگيرند. كانارد اول معمولا ثابت بوده در حالي كه كانارد دوم متحرك است.
مزيت اصلي تركيببندي دو كانارد، آن است كه مجموعهي كانارد اول يك گردابهي قوي ايجاد ميكند كه باعث كاهش سرعت جريان هوا بر روي مجموعهي دوم كانارد ميشود. در نتيجه كارايي مجموعه افزايش مييابد. علاوه بر اين، گردابهي حاصل، جدايش را به تاخير انداخته و اجازه ميدهد كه كانارد دوم قبل از رسيدن به واماندگي به زواياي حمله بزرگ دست يابد. اين قابليت رسيدن به زواياي حمله بزرگ، مانورپذيري بيشتري را به موشك در مقايسه با موشكي با يك كانارد ميدهد. بسياري از بمبهاي هوشمند از سامانههاي كنترلي كانارد استفاده ميكنند كه اكثر، بمبهاي هدايت ليزري _ مانند بمبهاي سري پاووِي _ ميباشند.
aerospace.mut@gmail.com