جلسه دوم، ماهواره
پتا چندي پيش، ماهواره وسايلي بسيار سري و نامتعارف بودند. فضاپيماها اساسا براي فعاليتهاي نظامي _ همچون ناوبري نظامي و جاسوسي _ بهكار برده ميشدند؛ اما هم اكنون ماهوارهها بخشي اساسي و مرسوم، از زندگي روزمرهي ما شدهاند. ما كاربرد آنها را در گزارشهاي هواشناسي، پخش برنامههاي زندهي تلويزيوني و شبكههاي ماهوارهاي و مكالمات تلفنيِ روزمره، ميبينيم.
در موارد بسيارِ ديگري نيز، ماهوارهها نقش پسزمينهاي بازي ميكنند كه گاه از توجه ما دور ميماند. براي نمونه ميتوان به موارد زير اشاره كرد:
فعاليت برخي روزنامهها و مجلهها _ كه بايستي تا زمان معيني انجام گيرد _ به كمك ماهوارهها انجام ميگيرد. ماهوارهها، متن و تصاوير اين مطبوعات را به چاپخانهها انتقال ميدهند، تا چاپ و پخش آنها تسريع شود.
· بيشتر رانندگان تاكسي، گاه و بيگاه از سامانهي موقعيتياب جهاني (جي.پي.اس) بهره ميبرند تا مسافران را از نزديكترين راه به مقصد برسانند. كنترل سرعتِ رانندگان كاميونها و اتوبوسها نيز در جادهها، به كمك جي.پي.اس انجام ميشود.
· پخشكنندگانِ اجناسي كه ما ميخريم، آنها را ايمنتر، سالمتر و سريعتر به دست ما ميرسانند چون شركتهاي حمل و نقل، روند جابهجايي اجناس در خودروهايشان را، به كمك سامانهي موقعيتياب جهاني، كنترل ميكنند. گاهي شركتها، حتي به رانندگانشان ميگويند كه آنها دارند خيلي پرسرعت رانندگي ميكنند!
· ناوبري و هدايت هواپيماها، كشتيها به كمك امواج ماهوارهاي انجام ميشود. در مواقع بحراني، امواج راديويي به گروههاي نجات و جستجو كمك ميكنند تا به هواپيماهاي در حال سقوط و كشتيهاي در حال غرق شدن كمك نمايند.
ماهواره چيست؟
هر چيزي كه دور يك سياره در يك مسير بيضويشكل ميچرخد، ماهواره است. پس ماه، ماهوارهي طبيعيِ زمين است؛ اما ماهوارههاي مصنوعي بسياري وجود دارند كه به زمين نزديكترند.
· مسيري كه يك ماهواره در آن حركت ميكند، يك مدار ميباشد. در مدار، دورترين نقطه از زمين به نام «نقطهي اوج» و نزديكترين نقطه، به نام «نقطهي حضيض زميني» ناميده ميشود.
· معمولاً ماهوارههاي مصنوعي، انبوه توليد نميشوند. بيشتر ماهوارهها، به صورت ويژه ساخته ميشوند تا عملكردهاي مورد نظر را، انجام دهند؛ اما استثنا هم وجود دارد؛ مثلا سامانههاي موقعيتياب جهاني (جي.پي.اس) داراي بيش از 30 ماهوارهي همانند است و ماهوارههاي ايريديوم16 ، بيش از 30 ماهوارهي مشابه در مدار، دارد.
· تقريباً 23000 نوع زبالهي فضايي بالاي زمين شناور هستند. اين زبالهها اجسامي هستند كه به قدر كافي بزرگ ميباشند تا با رادار رهگيري شوند. معمولا اين اجسام به طور غيرعمد در فضا قرار داده شدهاند و يا از ماهوارههايي هستند كه عمر مفيدشان سپري شده است. رقم واقعي زبالههاي فضايي، بر حسب اينكه كدام آژانس آن را محاسبه ميكند، فرق ميكند؛ محمولههايي كه به مدار اشتباه ميروند، ماهوارههايي كه باتري آنها تمام ميشود و باقيماندهي بوستر موشكها يا مراحل پايانيِ آنها، همگي در شمارش زبالههاي فضايي به حساب ميآيند. زبالههاي فضايي نيز، به نوعي يك ماهواره به حساب ميآيند.
اگرچه هر چيزي كه در مدار به دور زمين ميگردد، از لحاظ فني يك ماهواره، محسوب ميشود، اما واژهي «ماهواره» معمولاً براي توضيح يك شي مفيد بهكار ميرود كه با هدف خاصي در مدار قرار ميگيرد تا يك ماموريت و وظيفهي ويژه را انجام دهد.ما معمولاً، دربارهي ماهوارههاي هواشناسي، ماهوارههاي ارتباطي و ماهوارههاي علمي ميگوييم و ميشنويم.
aerospace.mut@gmail.com